Trzy filary fotografii. 2) Przysłona

Przysłona to drugi z trzech głównych filarów fotografii, które musisz znać aby móc pracować w trybie manualnym z pełną świadomością swoich działań. A co to takiego i czemu służy?

Przysłona to element wewnątrz obiekywu, składający się z kilku zachodzących na siebie metalowych listków, tworzących okrąg. Wewnątrz okręgu jest otwór, kórego średnicę można zwiększać lub zmniejszać za pomocą wspomnianych, ruchomych listków przysłony. Oto przykład domkniętej i otwartej przysłony w obiektywie stałoogniskowym Nikona:

przyslony-1024x682

Zmiana wielkości otworu wpływa na ilość światła docierającego do matrycy aparatu lub w przypadku aparatów analogowych do kliszy. Przysłona ma pewne cechy, które są niezmienne bez względu na obiektyw, w którym jest zamontowana. Po pierwsze, minimalne wartości przysłony mogą wynosić od f/1.4 do f/4 (tutaj wszystko zależy od rodzaju obiekywu) i oznaczają, że przysłona jest maksymalnie otwarta (wpada najwięcej świała) i zmniejsza się tzw. głębia ostrości. Idąc tym tropem, im większa wartość przysłony tym bardziej otwór się zamyka, a głębia ostrości wzrasta. Proste? Wciąż nie do końca? Za chwilę przejdziemy do przykładów.

przysłona.png

Czemu zatem służy ilość światła wpadająca przez przysłonę? Wyobraźmy sobie, że jest piękny słoneczny dzień i stoimy na skraju lasu. Z jednej strony gęste drzewa, z drugiej płaskie pagórki i pola. Załóżmy także, że w pierwszej kolejności robisz zdjęcie lasu. Ustawiasz w takim razie np. ISO 400, czas migawki na 1/100 sekundy i przysłonę na f/3.5, bo na przykład taka jest minimalna wartość przysłony w Twoim obiektywie. Zdjęcie wychodzi dobrze, jest poprawnie naświetlone. Teraz odwracasz się i chcesz zrobić zdjęcie pagórków i robisz je z tymi samymi ustawieniami. Tym razem aparat zarejestruje dużo więcej światła, jasne otoczenie sprawi, że zdjęcie będzie prześwietlone, a niektóre elementy fotografii okażą się białą plamą, której nie “naprawimy” nawet podczas obróbki na komputerze. Aby tego wszystkiego uniknąć wystarczy przymknąć przysłonę używając przycisków, pokrętła lub pierścienia na obiektywie (sposób ustawiania przysłony różni się w zależności od obiektywu i aparatu jakim się posługujemy) do wartości np f/5. Jeśli wciąż jest zbyt jasno przymykaj ją dalej aż osiągniesz dobre zdjęcie.

Czy da się przewidzieć jaką przysłonę ustawić zanim zrobię zdjęcie? Oczywiście! Tutaj z pomocą przychodzi tzw. światłomierz. W aparatach analogowych było to osobne urządzenie, w cyfrowych do dyspozycji mamy skalę, wyświetlaną na ekranie aparatu. Wygląda ona następująco:

Exposure Triangle-06.jpg

W chwili zmiany parametrów np. przysłony, strzałka na światłomierzu porusza się w lewo lub prawo, wskazując nam czy do marycy dociera zbyt mało lub zbyt dużo światła. Zależy nam na dobrym naświetleniu fotografii więc staramy się zazwyczaj, aby wskaźnik znajdował się najbliżej środka skali. Zawsze robimy to celując obiektywem w stronę obiektu fotografowanego, bo pomiar światła będzie różnił się w zależności od tego czy celujemy w stronę wspomnianego wcześniej pola czy w kierunku ciemnego lasu, nawet jeśli jest bezchmurnie i warunki są niezmienne w trakcie wykonywania zdjęć, a my stoimy w tym samym miejscu i jedynie obracamy się wokół własnej osi.

Głębia ostrości to druga cecha, na którą wpływa zmiana wartości przysłony. Kojarzycie zapewne fotografie, gdzie pierwszy plan jest ostry, a wszystko co za nim i przed nim jest rozmyte. Efekt osiągniemy otwierając przysłonę (przykładowe wartości f/1.4 do f/3.5). Chcąc uzyskać super ostre zdjęcie, fotografując pejzaże przestawiamy przysłonę na wartości wyższe, przymykając tym samym otwór przysłony (ustawmy powiedzmy f/8 – f/15). Prosty przykład rozmycia przy otwartej i przymkniętej przysłonie poniżej:

8643193_orig

Głębia ostrości oznacza zatem obszar jaki będzie ostry, zaczynając od obiektów bliskich do najodleglejszych. Mała głębia oznacza bardzo zawężony obszar, który na fotografii będzie ostry. Duża głębia pozwoli zobaczyć szczegóły zarówno na elementach bliskich jak i na dalekich od fotografa, właśnie dlatego zaleca się by krajobrazy fotografować właśnie z przymkniętym otworem przysłony.

głębia ostrosci.png

Jest jeszcze jedna ważna sprawa, związana z przysłoną. Obiekywy dzielą się na takie z tzw. stałym świałem oraz zmiennym światłem. Poznajemy to po oznaczeniach na obiektywie, na przykład:

obiektywy z przodu.png

Co oznacza, że obiektyw ma światło zmienne? Jeśli wartości opisane na Twoim obiektywie wynoszą np. f/3.5 – f/5.6 to po pierwsze oznacza, że Twój obiekyw ma możliwość zbliżania (tzw. zoom). Jeżeli ustawisz przysłonę na warość najniższą z możliwych, w naszym przykładzie jest to f/3.5 i postanowisz użyć pokrętła zoomu bo chcesz sfografować ptaka na drzewie, a jesteś zbyt daleko, zauważysz, że wraz ze zbliżaniem wartość przysłony zwiększa się. Przy maksymalnym zoomie przysłona osiągnie w naszym przykładzie wartość f/5.6 i nie będziesz w stanie jej wtedy zmniejszyć.

A więc skala rozpiętości przysłony, opisana na obiektywie oznacza, że jeśli nie używasz zoomu minimalna wartość przysłony może wynosić f/3.5, jeśli zaś ustawisz zoom na maksymalny jaki oferuje obiektyw, minimalna wartość przysłony jaka będzie wtedy możliwa do ustawienia będzie wynosić f/5.6. Dzieje się tak, ponieważ w trakcie zbliżania obiektywy ze zmiennym światłem wydłużają się, a to wpływa na ilość światła wpadającego do obiektywu. Jako przykład zwiń rulonik z kartki papieru rozmiaru A5 oraz np A4 lub A3, spójrz przez rulonik i zwróć uwagę, że długa “tuba” jest ciemniejsza wewnątrz mimo, że warunki oświetleniowe są takie same. Proste, co nie?

Czy są obiektywy z zoomem i stałym światłem? Owszem! Teleobiektywy tego typu są też mega drogie i służą do celów profesjonalnych. Poznasz je po tym, że są dłuuugie, ale jednocześnie mają kształt stożka (średnica na końcu obiektywu jest większa niż przy korpusie aparatu.

nikon telelens.jpg

Jeśli masz pytania pisz śmiało. Chętnie rozwieję Twoje wątpliwości. Następny przystanek – Trzeci filar foografii, czas naświetlania.

Advertisements

One thought on “Trzy filary fotografii. 2) Przysłona

Leave a comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s